ચલ ચલ ચલ મેરી રામપિયારી..

  ગણપતિજીનું વિસર્જન થાય પછી શ્રાધ્ધપક્ષ બેસે. આપણે ભારતીયો તહેવાર વહેવાર તો ઠીક છે પણ ખાણીપીણીના નિતનવા કારણ ચોક્કસ શોધી પાડીએ છીએ. શ્રાવણ, પર્યુષણમાં ઉપવાસની કઠોર તપસ્યા કરીએ ને પછી ભાદરવામાં પૂર્વજોને શ્રાધ્ધના બહાને આપણે જ દૂધપાક પુરી અને પાતરાં ખાઈએ ને વળી પાછાં નવરાત્રીમાં ઉપવાસ. નવરાત્રીમાં શક્તિ ઉપાસનાની સાથે સાથે વાહનખરીદીનું જબરું મહત્વ છે.કારણો તો ભગવાન જાણે પણ દશેરાના દિવસ પુરતા લગભગ બધાં વાહનો હારતોરાંથી શોભે છે. આ હારતોરાં બીજા દિવસે ગાય બકરી માટે જ્યાફત બને છે.કેટલો  પ્રાણીપ્રેમ!  ઘરમાં નવું વાહન  આવે એટલે 'નવું નવ દહાડા'ના ન્યાયે થોડાં દિવસ બરાબર ધ્યાન રખાય પણ પછી હરિ: ૐ.જરાક સાવધાની મોટી મોટી દુર્ઘટનાઓ ટાળી શકે છે. વાહનને જો આપણે આપણા બાળકની માફક સાચવીએ તો બાળકો તો કદાચેય આગળ જતાં ક-છોરું થાય પણ વાહન ક-વાહન થતું નથી. વાહન સાચવણી શ્રેણી અંતર્ગત અહીં કાર અને પ્લેન સાચવવાની નિવડેલી ચાવીઓ જનહિતમાં જારી કરવામાં આવેલી છે.

 કાર કેવી રીતે સાચવશો? 

૧. સૌપ્રથમ તો પરવડે એવી કાર લેવી. રંગની પસંદગી આપણા near ones dear ones ને સોંપી આપણે ચોક્કસ રંગ માટે વધારાનાં કેટલાં ફદિયાં ચુકવવા પડશે એ ફિકર કરવી . 

૨. કાર લઈ આવ્યા પછી એના પાર્કિંંગ માટે વ્યવસ્થિત જગ્યા નકકી કરો. બંગલામાં પાર્કિગની સમસ્યા ઓછી થાય છે. ફ્લેટમાં આ સમસ્યા ભયંકર વકરેલી જોવા મળે છે. 

૩. પાર્કિંંગ પતે એટલે કારને કવર કરવા વિષે વિચારવું . ઘરમાં જૂની ચાદર ચારસા કે રજાઈ કવરમાંથી સરખંુ માપ લઈ કાર કવર સીવડાવી બચતનો ઉત્તમ દાખલો બેસાડો.ખાસ નોંધ : કારને કવર કરવાથી ધૂળ તડકા વરસાદથી કારનું રક્ષણ થાય છે અને કદાચ ધૂળ લાગેલી પણ હોય તો ય આવતા-જતાં માનવબાળ કારનાં કાચ ઉપર પોતાનાં પ્રેમપ્રકરણોની મફત જાહેરખબર  કરતાં અને કપિ-બાળ કે શ્વાન-બાળ અટકચાળા કરતા અટકે છે. 

૪. કારનું કવર સીવડાવતા વધેલા ચાદર ચારસાના કટકા ચીંદરડા કાર સાફ કરવા ઉપયોગમાં લઈ શકાય. 

૫. કારની ચાવી માટે સરસ મઝાની કિચેન લાવો. દેવીદેવતાના ચિત્રોવાળી, કાર્ટુન, હાર્ટ , શુ,સ્લીપર, એકાક્ષરી ..જે ગમે એ કિચેન લો. ડુપ્લીકેટ ચાવી માટે ઓછી કિંમતની કિચેન પર પસંદગી ઉતારી  શકાય.આ ડુપ્લીકેટ ચાવી ક્યાં મુકી છે એ ઘરના બધા સભ્યોને બરાબર ખબર હોય એ ખાસ ધ્યાન રાખવું. ( ઓરિજિનલ ચાવી ખોવાય એ પહેલાં ડુપ્લીકેટ ચાવી       ખોવાઈ હોય એવો એક દાખલો ઇતિહાસે નોંધ્યો નથી પણ છે ખરો. )

૬. કાર લાંબા સમય સુધી વપરાશમાં ન લેવાની હોય તો દર બે દિવસે કારને સેલ મારો . (સેલ શબ્દને  વેચવાના અર્થમાં ન લેવા વિનંતી) રોજ રાત્રે કારમાંથી સ્ટીરીયોની ચેનલ કાઢીને ઘરમાં બીજા દિવસે મળી જાય એમ નજરવગી રાખો.

૭. કાર લીધા વિના એક દિવસ માટે બહારગામ જતા હોવ તો કારમાંથી ગવંડર કહેતા ગવર્નર કહેતા સ્ટીયરીંંગ છુટુ પાડીને ઘરમાં મુકો.કાર લીધા વિના એકથી વધુ દિવસ માટે સપરિવાર જતા હોવ તો કારના બધા પૈડાં ય છુટાં પાડીને ઘરમાં મુકો.આથી કોઈની મતિ ફરવાની શક્યતા નહીંવત્ થઈ જાય અને કારના નુકસાન કે  કાર-ચોરીનો ભય રાખ્યા વિના નચિંતપણે બહારગામ જઈ શકાય. 

૮. આટલી કાળજી રાખવાથી તમારી કાર શો-રુમમાં હોય એવી જ રહેશે . 

૯.હવે સૌથી અગત્યની વાત . ઘરમાં હાજર હોય એ બધા એ કાર છોડાવીએ કે તરત જ જુદા જુદા એંગલથી  ભૂલ્યા  વિના સેલ્ફી પાડી લેવા. 

૧૦. આટલું ધ્યાન રાખવા છતાં ય કાર વાપરવાથી આજે નહીં તો કાલે,  'રામપ્યારી' તો થવાની જ છે.જો એ પરિસ્થિતિ માન્ય ન હોય તો બધી પળોજણ મુકીને ટોયશોપમાં જઈને એક ટોયકાર ખરીદવામાં સમજદારી છે.

અહીં દર્શાવેલાં એરોપ્લેન- વિમાન સાચવણીના સુચનો  જેનો ભારતીય પાસપોર્ટ રદ થયેલો છે તે  રા.રા. શ્રી શ્રી વિજય માલ્યાને સમર્પિત છે. એમના અભૂતપુર્વ કારનામાંઓ  વિના આ સૂચનો કદી સુઝી શક્યા હોત કે કેમ એ લાખ રુપિયાનો પ્રશ્ન છે. 

#સૌ પ્રથમ એરોપ્લેનને બીયરથી બરાબર ધોઈને લુછી લો. 

#હવે એરોપ્લેનના બારી બારણાં ખુલ્લાં કરી દો. પાયલટ કેબીનમાં ફ્રન્ટ વિન્ડો પણ ખોલી નાખો. જેથી બીયર વ્હીસ્કીની વાસ આવતી બંધ થઇ જાય.

 #બની શકે તો બધી સીટ્સ પણ છૂટી કરી ને એકવાર તડકે મૂકી દો. 

 #બે દિવસ પછી બધી સીટ્સ પાછી યથાસ્થાને મૂકી બારી બારણાં બંધ કરી દેવાં. 

 #હવે એરોપ્લેનને કવર કરી દો. કવર ડેકોરેટિવ બનાવવું હોય તો પ્લેનના લાઈફ જેકેટ્સ ઉપયોગમાં લઇ લેવાય. 

#બારી બારણાં બંધ કરતાં પહેલા પ્લેનમાં સારી કંપનીનું એર ફ્રેશનર છાંટવાનું ભૂલશો નહી. 

#દર ત્રીજા દિવસે પ્લેનની બેટરીને સેલ મારવો જેથી બેટરી ન ઉતરી જાય. 

#પ્લેન સ્ટાર્ટ ન થાય તો આપણે જે દેવીદેવતામાં માનતા હોઈએ તેનું ત્રણવાર જોર થી સ્મરણ કરવું દા. ત. જય માતા દી..કે પછી હર હર મહાદેવ...વગેરે વગેરે અને પછી બજાજના સ્કૂટરને જેમ આડું પાડીને સ્ટાર્ટ કરતા એમ આડું પાડી જોવું.

#દર પંદર દિવસે એરોપ્લેન બીયરથી ધોવું જેથી પ્લેનની ચમક જળવાઈ રહે. 

   બસ,  અત્યારે તો આટલું ધ્યાન રાખશો તો ય તમારા સફેદ હાથી સચવાઈ જશે. તેમ છતાંય, જો તમને પ્લેન સાચવવા ની તકલીફ પડે તો એક એક પાર્ટ છૂટો કરીને અમારા અમદાવાદમાં ગુજરી બજારમાં વેચી મારજો. આ ગુજરીબજાર રીવર ફ્રન્ટ પાસે જ ભરાય છે. અમારા નિષ્ણાતો આ પાર્ટ્સનો ભંગાર " વિજયી આકર્ષણ " ના નામે રાઈડ તરીકે  મૂકી દેશે અને ધુમ કમાણી કરશે . 

ખોંખારો : જ્યોતિન્દ્ર દવે કહેતા એમ સલાહ આપવી સૌને ગમે છે પણ સલાહ લેવી કોઈને ગમતી નથી. કોઈ સલાહ માને કે ન માને , આપણે આપણી ફરજમાંથી પાછા ન પડવું જોઈએ. અમે પણ અમારી ફરજ પુરી કરી છે. કોઈ માનશે કે નહીં માને એની લેશમાત્ર ચિંતા કે દરકાર અમને નથી. માટે જ પડી રહેલા ને ઠાંચરા થઈ ગયેલા વિમાનો માટે ય કથીરમાંથી કંચન ટાઈપ્સ સલાહ પણ તદ્દન નિ:સ્વાર્થભાવે આપી છે.ભવિષ્યમાં કોઈને અન્ય વાહનની સાચવણી અંગે માર્ગદર્શન આપવાની આ સાથે અમે ઉત્સાહભેર ખાતરી આપીએ છીએ.

Published in MUMBAI SAMACHAR ,15/09/2016 Thursday લાડકી, "મરક મરક" 

Cartoons© Desai Shilpa 

કાકાએ કાકીને કહ્યું કે...

     સામાન્ય રીતે ગુજરાતી ,ખાસ કરીને  સંયુક્ત કુટુંબની પરંપરા છે કે કોઈ મહેમાનને જમવા નિમંત્રે તો ફુલ ભાણું જ હોય. જેમાં મીઠાઈ(સીઝનાનુસાર) ,ફરસાણ, પુરી /રોટલી/રોટલા/ભાખરી ,એક કે બે શાક, દાળ/ કઢી ભાત, કચુંબર-અથાણું-ચટણી /રાયતુ અને પાપડ હોય જ. ઘણાં બિનગુજરાતીઓને એક જ ટંકમાં આટલું બધું ખાવાનું જોઈને આશ્ચર્ય અને આઘાત લાગે છે.એમને એમ જ લાગે છે કે ગુજરાતી ગૃહિણી રસોડામાંથી જ પરવારતી નહીં હોય.હે ભગવાન ,એમને માફ કરી દેજે ,એમને ખબર નથી કે એ કોને અંડરએસ્ટીમેટ કરી રહ્યા છે! 

"તારી કચુંબર ને ચટણી બનાવી નાંખીશ .." આવો સંવાદ જુની ગુજરાતી ફિલ્મોમાં ખલનાયક પુરી કરડાકીથી બોલીને ફિલ્મની  ફ્રેમમાં હાજર અન્ય પાત્રો પર પ્રભાવ પાડવા મથતો અને ફિલ્મી પાત્રો એનાથી ગભરાતા હોય એવો  દેખાવ ઊભો કરાતો પણ પ્રેક્ષકોમાં એ સંવાદથી ભયને બદલે રમૂજ જ ફેલાતી. હકીકતમાં કોઈની કચુંબર કે ચટણી કરવાનું કહેવા પાછળનો ગૂઢાર્થ એમ છે કે બોલનાર એના સાંભળનારની કચુંબરમાં હોય એવા ઝીણા ઝીણા ટુકડા કે ચીરી  કરી શકે એટલો શક્તિમાન છે પણ આજ દિન સુધી કોઈએ કોઈની કચુંબર કરી હોય એવા પ્રમાણ મળ્યા નથી. એટલે થાળીમાં ભલે જરા જેટલી જ જગ્યા રોકાતી હોય પણ અધિકૃતતાની રીતે આ વિષય સંશોધન માંગી લે એવો દળદાર ને દમદાર છે. 

       કચુંબરમાં ઉપયોગમાં લેવાતા શાકભાજી કાચાં ય ખાઈ શકાય એવા હોય છે.કચુંબર બોલતાવેંત જ ભાવકના મનપ્રદેશમાં લીલા શાકભાજીની વાડીનું અનેરું દ્રશ્ય રચાય છે.લાલલીલા રંગોનંુ સંયોજન ધરાવતી કચુંબર થાળીની શોભામાં વૃધ્ધિ કરે છે.વીસમી સદીના અંતમાં  વિશ્વમાં ,ખાસ કરીને ભારતમાં સ્વાસ્થ્ય અંગેના દાયકાઓથી ચાલી આવતા ખયાલોમાં ધરમૂળ પરિવર્તન આવ્યું અને જાતજાતના ફીટનેસ ટ્રેનર્સની આખી પ્રજાતિનો જન્મ થયો. જુદા જુદા ખાદ્ય પદાર્થોની પૌષ્ટિક્તા અંગે જાગૃતિની એક પ્રચંડ લહેર ઊઠી અને આ લહેરમાં કાચાં , તાજાં  શાકભાજીની કચુંબર શિરમોર થઈ પડી. એમાં ય કોબીજ,ટામેટાં, ડુંગળી, રંગબેરંગી કેપ્સિકમ મરચાંના ભાવ રાતોરાત વધી ગયાં. ડિઝલ પેટ્રોલના ભાવ થોડાં થોડાં સમયે  વધઘટ થાય ,જનતા થોડો ગણગણાટ કરે ને પછી  એ ફેરફારને જીવન જરુરી ગણીને સ્વીકારી લે એમ જ આ શાકભાજીના ભાવોમાં ફેરફાર થાય ત્યારે મોટાભાગે જનતા મુંગે મોંઢે સ્વીકારી લે છે. આખિર અપની સેહત કા ખયાલ ભી રખના પડતા હૈ! બાર ગાઉએ બોલી બદલાય એમ બાર ગાઉએ કચુંબરમાં ય ફરક હોય છે.પરદેશમાં તો ઓલિવ ઓઈલ, મધ, લીંબુ પણ કચુંબરનો સ્વાદ વધારવા માટે ઉપયોગમાં લેવાય છે પણ ઉમાશંકર જોષીએ કહ્યું છે એમાં નજીવો ફેરફાર કરીને કહી શકાય કે નામરુપ જુજવાં , અંતે તો કચુંબર ની કચુંબર. થાળીની અધુરપને કચુંબર પૂર્ણતા બક્ષે છે. ખુબ ભૂખ લાગી હોય ત્યારે ત્વરિત ક્ષુધાશમનનો ગુણધર્મ ધરાવતી આ જીવનોપયોગી જડીબૂટ્ટીને વાનગી  કે ફરસાણ મિષ્ટાન્નમાં સ્થાન મળી શક્યું નથી એ એનું કમભાગ્ય નહીં તો બીજું શું? તેમ છતાં ય આ જાલિમ જમાનો પોતાને કઈ કેટગરીમાં સમાવાશે એની ચિંતા કર્યા વિના कर्मण्येवाधिकारस्ते मा फलेषु कदाचन  અનુસાર પોતાનું કામ કર્યે જાય છે એ એની મહાનતા છે. કચુંબરનો મહિમા અપરંપાર છે.

        થાળીમાં બીજું અગત્યનું સ્થાન રાયતાનું છે. કચુંબરમાં છુટથી વપરાતી  કાકડી, ડંુગળી,કોબીજ જેવી સામગ્રી દહીં સાથે મિશ્રણ કર્યા બાદ  સ્વાદાનુસાર મીઠું, મરચું, ગળપણ નાંખીને  બનાવાતું સ્વાદિષ્ટ વ્યંજન એટલે ' રાયતુ.'  રાઈનો ઉપયોગ ન થતો હોવા છતાં એને 'રાયતુ' કેમ કહેવાય છે એ પણ સંશોધનનો વિષય ખરો. દહીંનો ગુણધર્મ ખટાશ છે અને રાયતાની મઝા મોળા દહીંનું હોય ત્યારે જ વધુ આવતી હોવાથી સવારનું બનાવેલુ રાયતુ સાંજે ઉપયોગમાં લઈ શકાય એવું ભાગ્યે જ રહ્યું હોય છે.વળી, હેલ્થકોન્શિયસ-તાના પરિણામે આયુર્વેદ તરફ ઝુકેલી પ્રજા ' મુળો ,મોગરી ને દહીં..બપોર પછી નહીં ' વાળી આયુર્વેદની પ્રચલિત  ઉક્તિમાં માનવા લાગી એટલે  લીધે કેટલાય દહીંપ્રેમીઓની રાતની થાળીમાંથી દહીં દેખાતું બંધ થઈ ગયું છે. એનો સીધો માર રાયતાને સૌથી વધુ પડ્યો છે પણ રાયતાએ આ અન્યાયના વિરોધમાં 'અનામત આપો ' કહીને કદી મોરચો નથી કાઢ્યો.તેમ છતાં ય શાકની ઘટ પડે એમ લાગે ત્યારે ચતુર ગૃહિણી રાયતુ બનાવીને પરિવારને ઓછા શાકને લીધે પડનારી મુશ્કેલીમાથી બચાવી લે છે .ઘણાં સુંવાળી પ્રકૃતિના હોય છે જેમને દહીં માફક આવતું નથી એ લોકો આ વ્યંજનને થાળીમાં લેવાનો મોહ ટાળે છે અને દુરથી જ નમસ્કાર કરવામાં સલામતી સમજે છે.દહીં સાથે કેળા, સફરજન જેવા ફળના નાના ટુકડા મિક્સ કરીને ખાવામાં અનેરી લિજ્જત આવે છે જે સ્વાનુભવે જ સમજાય. 

       એક સમય હતો કે જ્યારે અથાણુ  એટલે કેરીનું જ હોય એવી માન્યતા વ્યાપક હતી. કાળચક્ર ફરવાની સાથે આ માન્યતા બદલાઈ અને અથાણા સંસ્કૃિતમાં નવો પ્રાણ ફુંકાયો. ' ચા બગડી એનો સવાર બગડી, દાળ બગડી એનો દિવસ બગડ્યો ને અથાણુ  બગડ્યું એનું વરસ બગડ્યું ' કહેવત પરથી અથાણાનું મહત્વ ખ્યાલ આવે છે.જો કે આગળ પડતા મરચા, તેલ, મીઠાને લીધે અથાણુ થાળીમાં માંડ એક કે બે નાની ચમચી જેટલું જ પીરસવામાં આવે છે. પૌષ્ટિક મૂલ્ય તદ્દન નજીવું તથા શરીરને નુકસાન મૂલ્ય કદાચ સૌથી વધુ હોવા છતાં  કેટલાંક જીભના રસિયાઓ શાક અથાણા જેટલું અને અથાણુ શાક જેટલું લેતા હોય છે. અથાણા જ્યારે શાકભાજી ઓછા મળતા હોય ત્યારે થાળીમાં સહેજ જ  જગ્યા રોકીને ય ભરેલી હોવાનો આભાસ આપે છે . હવેની ગૃહિણીઓ ઘરે વિવિધ અથાણા બનાવવાને બદલે ગૃહ ઉદ્યોગને પ્રોત્સાહન મળે એવા ઉમદા આશયથી તૈયાર અથાણા લેવાનું પસંદ કરે છે એટલે ભલે ઘરે બનાવેલા અથાણા વિસરાતા સુર જેવા કપરા સમયમાંથી પસાર થઈ રહ્યા હોય પણ  અથાણા માટે હોટલો અને ગૃહઉદ્યોગો માટે ઈશ્વરીય અવતાર છે .

જયાં સુધી કચુંબર, રાયતા, અથાણા થાળીમાં દેખાતા રહેશે ત્યાં સુધી આપણે ભાષા કે સંસ્કૃિતની ફિકર કરવાની જરાય જરુર નથી.

ખોંખારો : કચુંબર , રાયતા અને અથાણાની  કસોટી 'સમય'  છે.કચુંબર વાસી, રાયતુ ખાટું અને અથાણુ કાળુ થઈ જાય છે .

PUBLISHED IN MUMBAI SAMACHAR, 08/09/2016,લાડકી પુર્તિ, "મરક મરક " 

 તસવીક સૌજન્ય : ગુગલ . 

યે જિંદગી કે મેલે ...

         ચોમાસાની જેમ મેળાઓ પણ ફૂલ ફોર્મમાં છે.ભારતીય તહેવારોની ખાસિયત છે કે તહેવાર સાથે મેળા આંગળિયાતની માફક સાથે જ આવે. ઘણીવાર ક્રિકેટમાં આપણા બેટ્સમેન ' તું જા હું આવું છું' ની નીતિને ચુસ્તપણે વળગી રહીને ફટાફટ તંબુભેગા થતા હોય છે બિલકુલ એમ જ  ચોમાસામાં આવતા તહેવારો ય હજુ તો એક જાય જાય ત્યાં બીજો તૈયાર જ હોય ! ભલે આપણે સ્કુલમાં  નિબંધોમાં એમ લખ્યું હોય કે મેળા અને તહેવારો જીવનની એકવિધતા તોડવા જરુરી છે પણ હકીકતમાં આપણા પુર્વજોએ દુરંદેશી વાપરીને તહેવાર અને મેળાને  એકબીજા માટે મસ્ટ થિંગ કરી દીધા જેથી ભવિષ્યમાં જાહેર જનતા તહેવાર સમયે  મળતી રજાઓમાં  મેક્સ ટીવી પર ' સુર્યવંશમ્ " ફિલ્મના ત્રાસથી બચી રહે. 

    વરસો પહેલા મેળો એટલે મનનાં માણીગરને ખુલ્લેઆમ બિનદાસ્તપણે એક ઝલક જોવાનો અવસર. ' મેળો ' શબ્દનું ઉદ્ભવ સ્થાન  'મિલન'  છે. અવિનાશ વ્યાસ રચિત  ' ચરર ચરર મારું ચકડોળ ચાલે....' ગુજરાતના મેળાઓનું રાષ્ટ્રીય ગીત રહ્યું છે. લગભગ દર ત્રીજા સ્ટોલ પર આ ગીત વગાડવું અનિવાર્ય ..રંગબેરંગી પારંપરિક વસ્ત્રોથી મેળો દીપી ઉઠતો.સ્ટોલના નામે નાની નાની હાટડી જોવા મળતી. જેમાં ગ્રામ્ય વિસ્તારના રહીશોને પરવડે એવી કિંમતની વસ્તુઓ મળતી. આ વસ્તુઓમાં જીવન જરુરિયાતની વસ્તુઓ મોખરે રહેતી. મેળા મોટાભાગે નદીકિનારે યોજાતા એટલે પાણીની સમસ્યા ન નડે. હજુ ય ઘણાં મેળા નદીકિનારે યોજાય છે પણ નદીમાં પાણીના નામે નાનો વહેળો હોય તો એવા સંજોગોમાં પાણી ભરેલાં ટેન્કર  પણ મેળામાં દેખાતા થયા છે. સમય બદલાતા મેળાનું સ્વરુપ પણ બદલાયું અને મેળાો આધુનિક બન્યો. ને હાટડીઓ પર જીવન જરુરિયાતની વસ્તુઓ હાંસિયામાં ધકેલાઈ ને મોજશોખના સાધનોનું વર્ચસ્વ વધ્યુ. ને મેળામાં ઝમકુડીઓ પરંપરાગત વસ્ત્રોને બદલે 'સુધરેલા' કહેવાય એવા કપડાં,  મેક અપ ઠઠાડીને કેડીયું ચોયણીને  બદલે ગમે ત્યારે જમીનદોસ્ત થઈ જાય એવું  જીન્સ ને સલમાન ખાનના ચિત્રવાળું  ' બીઈંગ હ્યુમન ' નું ટી-શર્ટ પહેરેલા રઘલા સાથે મોબાઈલ પર નૈનમટક્કા કરવા લાગી.જે મેળાઓ વિષે કોઈને ખબર સુધ્ધાં ન હતી એ મેળાઓ મેળાના  મુલાકાતીઓને બદલે ફોટોગ્રાફર્સથી છલક છલક થવા લાગ્યા છે.ફોટોગ્રાફરોને આખા વરસના મેળાઓનું ટાઈમ ટેબલ લગભગ મોંઢે જ હોય.   

     જ્યારે જમાનો આજના જેટલો અાધુનિક ન હતો ત્યારે પરણવા લાયક છોકરો છોકરી ઘરમાંથી લગ્ન ગોઠવાયેલા હોય તેમ છતાં  એકબીજાને છૂટથી મળી શકે એવી કલ્પના ય કરવી ય અઘરી હતી ત્યારે ઘરના વડીલોએ પોતાને વીતી હોય એ બાળકોને ન વીતવી જોઈએ એવી  વાત્સલ્યસહજ ભાવનાથી દીકરી હોય તો બેનપણીઓ અને દીકરો હોય તો ભાઈબંધો સાથે મેળામાં જવા દેવાનું ઉદાર વલણ રાખતાં. કોઈવાર આવા મેળાઓના પ્રતાપે જ ચોક્ઠા ગોઠવાતા. ' હું તો ગઈ તી મેળે.. મન મળી ગયું એની મેળે મેળામાં...' અનુસાર એવી માન્યતા આગુ સે ચલી આ રહી હૈ કે મેળાને લીધે ઝાઝી લપ્પન છપ્પન વિના એની મેળે જ મન મળી જાય છે આથી  જીવનસાથી પસંદ કરવા માટે જે સંમેલનો થાય એને  જીવનસાથી પસંદગી' મેળા' નું નામ આપવાથી બધું સમુસુતરુ પાર પડી જશે . એ ય ને કોઈ માથાકુટ જ નહીં . બધું એની મેળે જ ગોઠવાઈ જાય.

મેળા માત્ર તહેવારો સમયે જ થાય એવું જરુરી હવે રહ્યું નથી.  વિદ્યાર્થીઓ માટે વેકેશન તહેવાર જ છે . કારણકે ભાર વિનાના ભણતરની ભારે  ભારે જાહેરખબરો કાગળ પર જ રહી જવા પામી છે . ભણતરનો ભાર તો એટલો ને એટલો જ કદાચ વધારે ય થયો હશે. એટલે જેવું વેકેશન પડે કે જુદા જુદા આનંદમેળાઓ યોજાવા માંડે. બકરીને હલાલ કરતા પહેલા તાજીમાજી કરવામાં આવે અેમ કેટલાંક મેળાઓ તો શાળા ખુલે ત્યાં સુધી ચાલે. વિદ્યાર્થીઓ નવું ભણવાનું શરુ કરે ત્યારે તો આનંદમાં રહેવા જ જોઈએ. અત્યંત ઉદ્દાત ભાવના! મેળો શહેરી હોય કે ગામડાંનો, રાઈડ્ઝ બધે એકસરખી જ હોય.એ રીતે કમ સે કમ રાઈડ્ઝ પુરતી એકતા ખરી!  

    લોકસભા -વિધાનસભાની ચુંટણીઓ આવે એટલે જે સભા સરઘસ થાય એ મેળાનું રાજકારણીય સ્વરુપ છે. રાજકારણીઓ માટે ચુંટણી તહેવાર સમાન જ છે. સામાન્ય રીતે મેળામાં હોય એવી રાઈડ્ઝ કે ચકડોળ આ મેળાઓમાં નથી હોતી. આ મેળાઓમાં એ  દેખાતું ન હોવા છતાં ય વગર ચકડોળે જનતાને ઉપર નીચે ઘુમાવવાની નેતાલોકને જબરી ફાવટો હોય છે ને એની એ લોકો મઝા ય સારી પેઠે માણતા હોય છે. અવિનાશ વ્યાસને કલ્પના ય નહીં હોય કે એમનું " ચરર ચરર મારું ચકડોળ ચાલે..." ભવિષ્યમાં  કેટકેટલી રીતે અવિનાશી બની રહેવા સર્જાયું છે! આ આભાસી ચકડોળમાં ફરક એટલો હોય છે કે એમાં બેસનાર કરતા ઘુમાવનારને વધુ મઝા આવે છે. 

       વીસમી સદીના અંત સુધી જે ગુજરાતી ફિલ્મો આવી એમાં મેળાનો  આઈટમ સોંગ જેવો ઉપયોગ થતો. ફિલ્મમાં મેળો હશે તો લોકો મેળાના બહાને ય ફિલ્મ જોવા આવશે એવી ગણતરી હોય એમ પણ બને. જુની  હિન્દી ફિલ્મોમાં ય મેળાઓનો રોલ સારો એવો રહેતો. એમાં ય 'ઝુમકા ગિરા રે બરેલી કે બજાર મેં..' ગીતે તો જબ્બર ધુમ મચાવેલી. સ્વ. ઈંદિરા ગાંધી ૧૯૭૭માં બરેલી મતવિસ્તારમાં લોકસભાની ચુંટણી હાર્યા ત્યારે આ ગીત લોકપ્રિયતામાં અવ્વલ આવેલું. 

       'મેળો' શબ્દ હવે સંકુચિત ન રહેતા વ્યાપક બન્યો છે. વિવિધ ટ્રેડ ફેર, વૌઠાનો ગધેડાઓનો મેળો , પુષ્કરનો ઊંટનો મેળો એના દાખલા છે.વચ્ચે એક ઊંટનું સ્ટેટસ અપડેટ ફોટોગ્રાફરોમાં વાઇરલ થયેલું. : ' ફિલીંગ એક્સાઈટેડ.. પુષ્કર ફોટોગ્રાફર્સ ફેર, હીઅર આઈ કમ' કોઈ  એક જ વસ્તુનું વેચાણ એક જ સ્થળ પર થતું હોય  એને ય હવે જે-તે વસ્તુનો મેળો નામ અપાય છે. તો વળી ઓટલા પરિષદોનું વર્ચયુઅલ સ્વરુપ સમુ ફેસબુક કે અન્ય સોશિયલ સાઈટ્સ સામાજિક મેળા જ છે.સો વાતની એક વાત. મેળો એટલે મઝા. 

.

ખોંખારો: આ મનપાંચમના મેળામાં સૌ જાત લઈને આવ્યા છે,

કોઈ આવ્યા છે સપનું લઈને, કોઈ રાત લઈને આવ્યા છે.

અહીં પયગંબરની જીભ જુઓ, વેચાય છે બબ્બે પૈસામાં,

ને લોકો બબ્બે પૈસાની ઔકાત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ ફુગ્ગાનું ફૂટવું લાવ્યા, કોઈ દોરાનું તૂટવું લાવ્યા,

કોઈ અંગત ફાડી ખાનારું એકાંત લઈને આવ્યા છે.

કોઈ ઝરમર ઝરમર છાંયડીઓ, કોઈ ઉભડક ઉભડક લાગણીઓ,

કોઈ ફાળ, તો કોઈ તંબુની નિરાંત લઈને આવ્યા છે.

(- રમેશ પારેખ)

-DESAI SHILPA 

( Published in Mumbai Samachar,01/09/2016 thursday લાડકી, "મરક મરક " )

Khabarchhe.com

........ગુજરાતમાં ને ખાસ કરીને અમદાવાદમાં વરસાદ મન મુકીને વરસ્યો નથી કારણકે આ વખતે 'ભુવાે પડ્યો' એવા સમાચાર ઓછાં વાંચવામાં આવ્યાં છે .દેશમાં ઉત્તર પૂર્વનાં મોટાંભાગનાં પ્રદેશો જળબંબાકાર છે. ખરા અર્થમાં ત્યાં આભ ફાટ્યું છે.........

Read more on ...

http://www.khabarchhe.com/magazine/gandhiji-wrote-15-million-words

નંદઘેર આનંદ ભયો..

રિયો ઓલિમ્પિક્સમાં ભારતના ભાગે આવેલો પહેલો કાંસ્ય ચંદ્રક સાક્ષી મલિકે જીત્યો ને એ ય 'કુસ્તી' માટે. નામ બોલવામાં ય જીભના ગોટા વળી જાય  એવી નામધારી પુસરેલા વૈંકટા સિંધુએ બેડમિંટનમાં રજત ચંદ્રક હાંસલ કર્યો ને ફુલ રેકેટ ના ભાવ પણ ઉંચકાયા. બેડમિંટનનો ઉચ્ચાર  ઘણાં આજે ય 'બેડમિંગ્ટન ' કરે છે.અટપટુ નામ બોલવા કરતા ફુલ રેકેટ એકદમ સરળ ને જીભવગું છે. કેટલાંય લોકો તો એમ જ માને છે કે  બેડમિંટન એટલે જીતેન્દ્રના  ' ઢલ ગયા દિન .(ટુક) ..હો ગઈ શામ..(ટુક) .. વાળા ગીતમાં'  ટુક ' મ્યુિઝક વખતે રમાતી રમત એ ગીત થકી જ ભારતમાં  લોન્ચ થઈ છે. આ ગીતમાં જે ઝડપથી બંને જણા ફુલ રેકેટ રમે છે એ ઝડપમાં તો ભારત કી બેટી અને સ્પેઈન કી બેટી એક સેટ રમી નાંખે. બેડમંિટનની ખરી મઝા તો શટલકોક આમથી તેમ ફંગોળાય એ જોવાની છે.આપણે ત્યાં તો માણસો ય ફંગોળાય છે.આ નવજોતસિંઘ સિધ્ધુનો જ દાખલો જ લો.ભાજપમાંથી ફંગોળાઈને મહાશય 'આપ'માં ગયા.પણ છેલ્લા રિપોર્ટ પ્રમાણે  એ હજુ હવામાં જ છે , ખબર નહીં એ કોના કોર્ટમાં જઈને પડશે.વળી, આ રમત પ્રેક્ષકની ડોકનો દુખાવો મટાડવાની થેરપી છે.ડાબેથી જમણે ને જમણેથી ડાબે ફરે. જો કે કોઈવાર અતિઝડપી શોટ્સના લીધે ડોકમાં જર્ક પણ આવી શકે છે માટે અનુભવી ડોક્ટરની સલાહાનુસાર જ સ્ટેિડયમમાં મેચ જોવી.

   પચાસથી સિત્તેરના વયજુથનાં કરોડો લોકો માટે કુસ્તી એટલે દારાસિંહ અને રંધાવા નામના બે કુસ્તીબાજોનો પર્યાય. યુ.પી.ના અનેક શહેરોમાં હજુ ય આધુનિક રમતો ખાસ પહોંચી નથી ત્યાં કુસ્તીનું એકહથ્થુ શાસન બરકરાર છે. સવારમાં પીઠ પર સરસીયાના તેલની ધાર કરીને શરીરને માટીથી નવડાવતા ' સીટી પહેલવાનો' આજે ય અખાડામાં જોવા મળે છે.એકબીજાને ધુળ ચાટતા કરીને જલેબી ને દૂધ ખાતા આ પહેલવાનોની જાણ બહાર સાક્ષી મલિક નામની, હજી પચીસીમાં ય ન પહોંચેલી દીકરીએ  બધા પહેલવાનોને ધૂળ ચાટતા કરી દીધા છે. અખાડાઓ ધીમે ધીમે 'જીમ'માં ફેરવાઈ રહ્યા છે તેવા સમયમાં સાક્ષીએ આમ મેડલ જીતીને અખાડાને 'સ્ટેચ્યુ' કહી દીધું છે. કેલ્શિયમની ખામી હોય એવાં છોકરાંઓ ધૂળ ખાય ને આધુનિક મમ્મીઓ બાળકને લઈ ચાઈલ્ડ સ્પેશિયાલિસ્ટ પાસે દોડે એના કરતાં અખાડામાં પહેલવાનો પાસે કુસ્તીની તાલીમ અપાવે એવી સંભાવના નકારી શકાય એવી નથી. એક પંથ દો કાજ. દરેક છોકરીઓ જો 'સાક્ષીભાવ' રાખે તો મજાલ છે કોઈ છોકરાની કે સીટી મારીને ભાગી જાય ! કહેવાય છે કે કલમની તાકાત આગળ બધા એ ઝુકવુ પડે પણ કલમની તાકાતે ય ક્યારેક ઘુંટણિયે પડવું પડે એવું ભારતની આ જાંબાઝ દીકરીઓએ કરી દેખાડ્યું. બ્લેક કોફી પીતા પીતા , સોશિયલ મીડિયા પર ચટરપટર કરતાં કરતાં આ રમતવીરોના સંઘર્ષની ' સેલ્ફી' પાડી શકે એવું કોઈ સાધન શોધાયું નથી શોભાબહેન.. 

     રિયો ઓલિમ્પિક્સમાં મળેલી સફળતાથી સરેરાશ ભારતીયને ક્રિકેટ સિવાય પણ કોઈ રમતની ચર્ચા થઈ શકે એવો ખ્યાલ આવ્યો છે . ને સ્ત્રીઓ માત્ર જીભ કે કડછી જ ચલાવી શકે એવી જુગજુની માન્યતાના કાંગરા ખર્યા છે.ફાંકડા બાવડાંવાળા ૧૧ જણાં ભેગાં થઈને ય સેમીફાઈનલ હારી જાય, વળી ત્રણ ચાર નિષ્ણાતો ચ્હા કોફીને ન્યાય આપતા આપતા એ હાર વિશે ચર્ચાઓ કરે..એના કરતા હવે આવી રમતોને અને સ્ત્રીઓને પ્રોત્સાહિત કરવાના ફાંકડા દિવસો આવી ગયા છે. નંદઘેર આનંદ 

પાછું આ બધું બન્યું ય કૃષ્ણજન્મના મહિનામાં જ.એટલે સૌને જયશ્રીકૃષ્ણ તો કહેવું જ પડે. મહારાષ્ટ્રમાં જન્માષ્ટમી સમયે દહીંહાંડી કે હાંડીફોડનો રિવાજ છે. બેડમિંટનની જેમ આ હાંડીફોડને પ્રચલિત કરવા  હિન્દી ફિલ્મોએ ખાસ્સુ ફુટેજ આપ્યું છે. ગોવિંદા આલા રે.. આજની તારીખમાં ય દહીંહાંડીનુ રાષ્ટ્રીય ગીત છે. પહેલાં માત્ર ગોવિંદાઓ જ મટકી ફોડતા પણ હવે ગોવિંદીઓ ય અમુક અમુક જગ્યાએ દેખાતી થઈ છે ખરી.

બાલકૃષ્ણલીલાના ભાગ એવી આ દહીંહાંડી છેલ્લાં થોડાં વરસથી રાજકારણીઓ, શ્રીમંતો દ્વારા શરુ કરાયેલાં ગંજાવર ઈનામોને  કારણે  પોતાની મૂળ દંતકથાથી જરા આડી ફંટાઈને સ્પર્ધાત્મક બની જવા પામી છે. બાકી સમગ્ર મહારાષ્ટ્રમાં જે રીતે આ મટકીફોડ કે દહીંહાંડી ઉજવાય છે એ જોતાં ભગવાન શ્રી કૃષ્ણને ય કદાચ પોતાનું જન્મસ્થાન મથુરા હોવા વિષે શંકા જતી હશે. ભારતમાં કૃષ્ણનાં દરેક સ્વરુપને આસ્થાળુઓએ લખલૂટ ચાહ્યું છે.કૃષ્ણ પોતે કોઈ દિવસ જુગાર રમ્યા ન હતા પણ જન્માષ્ટમીની સાથે સાથે જુગારનું ય તત્વ જોડાયેલું છે.સાતમ આઠમ આવે કે ધાડેધાડાં જુગાર રમવા ઉતરી પડે.ભગવાનના નામે જુગાર રમવામાં એટલા તો વ્યસ્ત ને મસ્ત હોય કે ખરેખર જો ભગવાન જન્મ લે તો એમની સામે જોવાની ય ફુરસદ ન હોય. જો ખેલાડીની તરફેણમાં પાનાં નીકળે તો રાતના ૧૨ ન વાગ્યા હોય તો પણ એમને ત્યાં પ્રિમેચ્યોર્ડ પણ સબ સલામત કૃષ્ણજન્મ  થઈ ગયો હોય એવી હરખની હેલી આવે છે. ઘણી જગ્યાએ પૈસાની લેતીદેતી વિના નિર્દોષ જુગાર બી રમાય. તો કેટલીક જગ્યાએ ભાઈઓ , બહેનો અને બાળકોનો જુદોજુદો જુગાર બી યથાશક્તિ  રમાય.જૈસી જિસકી સોચ.

         વિશ્વસ્તરે રમતગમતમાં આ વખતે  આપણે ય જરાક નોંધપાત્ર કરી  દેખાડ્યું એ જોતા સરકારે ખેલમહાકુંભ જેવા રમતમેળાઓ વિષે ગંભીરતાથી વિચારવું જોઈએ. ક્રિકેટની જેમ કબડ્ડીની ય આઈપીએલ સિઝનની શરુઆત થઈ છે એ આવકારદાયક  છે. આંદોલનો, ટાંટિયાખેંચ, ડિબેટ્સ,બેફામ વાણીવિલાસ જેવી રમતોને અધિકૃતતા આપવી જોઈએ અને એ રમતો માટે આપણા રાજકારણીઓ શ્રેષ્ઠ કોચ બની રહે એમાં બેમત નથી .એટલે સરકારે આમાં ખાસ બહારથી કોચ લાવવા નહીં પડે. સરવાળે લાભ દેશનો જ છે.  આમ પણ,  આપણી ઉત્સવપ્રિય પ્રજા ગમે ત્યાંથી આનંદ માણવા ટેવાયેલી છે એટલે એ રાજકારણમાંથી ય આનંદ મેળવી જ લે છે. પાનના ગલ્લે , ઓટલા પરિષદો, બગીચાઓમાં ભેગાં થતાં જુદાં જુદાં જુથો, વોટ્સપ ગૃપ્સ, ફેસબુક ગૃપ્સ વગેરે વગેરે સ્થળોએ થતી ઉગ્ર-સૌમ્ય ચર્ચાઓ દેશ તો ઠીક વિદેશની ય  ભલભલા કોકડાં ઉકેલીને એનો ય લુત્ફ ઉઠાવે એવી સક્ષમ છે. 

ખોંખારો :પી.વી. સિંધુના ઓલિમ્પિક્સમાં બેડમિન્ટનમાં રજત ચંદ્રક જીતવાથી મચ્છર મારવાના રેકેટનાં ભાવમાં ઉછાળો.( ફીલ ગુડ ફેક્ટર #રિયો_ઓલિમ્પિક્સ ) 

Published in Mumbai samachar ,25/08/2016 thursday , laadki , " મરક મરક " 

દિવસો ફરાળનાં જાય છે..

સાડા છ બાય સાડા ત્રણના માપના કાથીના ખાટલામાં વસરામબાપુ ચત્તાપાટ પથરાયેલા પડેલાં.ડાબે જમણે બે દીકરા સુરેશ ને રમેશ જાપાનીઝ પંખાથી એમના સુધી હવા પહોંચાડતા હતાં. ત્રીજો દીકરો મહેશ આમતેમ દોડદોડીમાં લાગેલો હતો.ત્રણેવ વહુઓ બાપુની બિલકુલ સામે પોતે ઘૂમટો તાણેલો પણ પ્લાસ્ટિકની ટ્રાન્સપરન્ટ બરણીઓ લઈને ખડે પગે હાજર હતી. બરણીઓમાં અંજીર આલુ કાજુ બદામ જેવો સુકો મેવો દેખાતો હતો. ઘરની બહાર જુદાં જુદાં ફળ લઈને એક લારીવાળો તૈનાત હતો. કારણ ...ખાવાનાં ભયંકર શોખીન વસરામબાપુ ઉપવાસ પર હતા. રોડ પર સામાન્યથી થોડો ઊંચા  બમ્પ જેવું   એમનું પેટ ઉપવાસનાં પ્રતાપે થોડું ઉતરેલું  દેખાતું હતું..આ વખતે વટ્ટના માર્યા બાપુએ "શ્રાવણ"ને ઉપવાસ કરીને દેખાડી દેવાનો પડકાર ફેંકેલો. આજે બરાબર પંદર દિવસથી બાપુ ઉપવાસી હતા.એમની ટેકથી માહિતગાર ગામમાં મળવા આવનાર લોકોની અવરજવર ચાલુ રહેતી ને મહેમાનોની આવભગતમાં વહુઓ બિચારી વગર ઉપવાસે ઉપવાસી જેવી થઈ ગયેલી ને બાપુના ઘરવાળા શોભનાબા બાપુના ઉપવાસ નિર્ણય પાછળ ખુદને જવાબદાર ગણીને શિયાવિયા ફરતા હતા.

                                                                                     +

રોજ સવારે બાપુ ત્રણ કે ચાર અંજીરવાળું કઢેલું દુધ પીતા. ઉપવાસ પર હોવાથી જેટલું પ્રવાહી લેશો એટલું પાચનમાં તકલીફ ઓછી પડશે એવી કોઈની અનુભવવાણીના લીધે દિવસમાં ત્રણ વાર એ દુધ લેતાં. પણ આટલી જિંદગીમાં બાપુએ કોઇ દિવસ  ઉપવાસની સામું ય જોયેલું નહીં ને હવે એકદમ આમ ઉપવાસ પર ઉતરી પડવાથી એમનું પેટ પણ બઘવાઈ જેવું ગયેલું .ઉપવાસ દરમ્યાન અકારણ શ્રમ લેવાથી શરીરને કષ્ટ પડે એવી માન્યતા પણ બાપુના મનમાં ઘર કરી ગયેલી એટલે બાપુ દુધ પી ને ઘડીક આરામ કરતાં .કોઈવાર આ શ્વાનઊંઘમાંથી બાપુ ઝબકી જાય તો એમના મન  પર પેટનો કાબુ વધી જતો જણાતો અને એમના લંબાયેલાં હાથમાં ત્રણમાંની એકાદ વહુ સુકો મેવો મુકી દેતી ને  વળી એકાદ ગ્લાસ મિક્સ ફ્રુટ જ્યુસ પીને બાપુ ફરી નિદ્રામય થવાનો પ્રયત્ન આદરતા.બપોર થતા રાજગરાની ભાખરી ,મોરૈયો કે શિંગોડાના લોટનો શીરો ખાતા જેથી અશક્તિ ન આવી જાય. ફરી આરામ કરીને બાપુ જાગે એટલે દુધનો કેસરબદામવાળો રજવાડી મસાલો નાંખેલુ દુધ પીતા.મળવા આવનારની અવરજવર ઓછી થાય એટલે બાપુ સાંજે સાદી ખીચડી કઢી આરોગતા. ખોંખારાઓ ખાઈને એક કડપ ઊભો કરનારા બાપુ આજે રોડના ડિવાઈડર પર બેઠેલી જિદ્દી ગાયની જેમ ખાટલામાં પડી રહેલાં ને ગાયથી ય વધુ ગરીબડા લાગતા હતા. એક ટાઈમ તો ખવાય. એટલું ય બાપુએ આજ સુધી ક્યાં કર્યું હતું?

ક્યા આપ કે ટુથપેસ્ટ મેં નમક હૈ કરતી પેલી નખરાળી કેમેરામેનની ફોજ લઈને બાથરુમમાં ધસી આવી એ સાથે જ  મોબાઇલનો કુકડા એલાર્મ રણકી ઉઠ્યો ને અમે  સફાળા જાગી ગયા. આજે ઉપવાસ કરવાનું નક્કી કરેલું એટલે ખાસ  મીઠા વિનાની ટુથપેસ્ટથી બ્રશ કર્યું સ્નાનાદિ કાર્યક્રમો પતાવ્યા. નાસ્તો તો કંઈ કરવાનો નહોતો એટલે એક કપ  ચ્હા વધારે પીધી. છાપાં ખોલ્યા અને એમાં શ્રાવણ મહિનામાં ઉપવાસનું મહત્વ વાંચતા વાંચતા વિચારોના ચક્રવ્યુહમાં ક્યારે જતા રહ્યા એ સરત જ ન રહી.

"ઉપવાસ" આપણે ત્યાં  જેટલાં લોકપ્રિય અને હાથવગાં છે એટલાં કદાચ બીજે ક્યાંય નથી. ગાંધીજીએ " ઉપવાસ" કરીને  જગતને અણુબોમ્બ કરતાં ય ખતરનાક હોવા છતાં ય હાનિકારક નહીં એવાં અહિંસક હથિયારની ભેટ આપી.થોડાં વરસો પર અન્ના હજારેએ ઉપવાસ કરીને ભારતીય જનતામાં આશાની લહેર જગાવેલી જે સોડાના ઉભરા જેવી સાબિત થયેલી. તો વડાપ્રધાનના "સદ્ભાવના ઉપવાસ "પણ સારો એવો સમય ચર્ચામાં રહેલા. 

ઉપવાસ અને સાદગીને દિયા ઔર બાતી જેવો સંબંધ છે. ઉપવાસ શબ્દ સાંભળતા કે વાંચતા જ એક આધ્યાત્મિક વાતાવરણ રચાઈ જાય.  વાતાવરણમાં ઉપવાસમાં ખવાય એવી વેરાઈટીઓ યુગો પહેલાં ન હોવાથી ઉપવાસમાં ફરજિયાત ફળાહાર જ કરવો પડતો . ને ત્યારે  વન - જંગલોની ય તંગી ન હતી એટલે ફળો ય  મળી રહેતા . "ફરાળ" શબ્દનાં મુળિયાં આ "ફળાહાર"માં છે . મહાભારત કે રામાયણમાં ક્યાંય એવુો ઉલ્લેખ નથી કે "અને પછી પાંડવોએ મોરૈયો ને રાજગરાની ભાખરી આરોગી." કે " સીતાજીએ રામને શિંગોડાનો લોટનો શીરો ધર્યો." રામે કે અર્જુને ફરાળી લોટ કે સારાં બફવડાં ક્યાં મળે છે એ શોધવાની ઉપાધિ ન હોવાથી પુજા પાઠ કરવામાં સમય પસાર કરવો પડતો. એટલાં અંશે એ લોકો સુખી ખરાં .

અાહાર એવા વિચાર ઉક્તિ અનુસાર ઉપવાસ કરવાથી શારીરિક અને આંતરિક એમ બંને પ્રકારની શુધ્ધિ થાય એવી માન્યતા હવે લાંબો વખત ટકી શકે એમ નથી. રણછોડજીના એક મંદિરમાં રહેતા ભક્તોને જો ઉપવાસ હોય તો ભગવાનને એક ટંક ફરાળનો થાળ પીરસાય ને બીજા ટંકમાં ફરજિયાત તળેલી પાપડી ધરાવી દેવાતી.ભગવાન તો ભાવનો ભુખ્યો છે એને આવી બધી પરવા ન હોય ! ઉપવાસ હોય તો ય  જીભનાં ચટાકા ઓછાં ન કરી શક્તા આસ્થાળુઓ માટે ફરાળી પીત્ઝા,ફરાળી ઢોંસા ,ફરાળી ચેવડો ,બિસ્કીટ વગેરે બજારમાં અાવવા માંડ્યા છે. અમારા એક મિત્ર દર વરસે  શ્રાવણ મહિનો આવતા જ  રંગેચંગે ઉપવાસ શરુ કરે.. બે ત્રણ દિવસ તો હોંશમાં ને હોંશમાં ફળ પર જ  ઉપવાસ ખેંચી કાઢે. પછી ધીરે ધીરે એક ટાઇમ ફરાળ તો થાય એમ જાતે જ આશ્વાસન લઈને ફરાળી ખાવાનું ચાલુ કરે. ને ચોથા કે પાંચમા દિવસથી ફરાળને બદલે રોજિંદા ખોરાક પર જાતે જ ટ્રાન્સફર લઇ લે ને જાહેર એવું કરે કે એમને ઘરમાં કોઈ ઉપવાસ કરવા નથી દેતું.ઉપવાસ કરવામાં જેટલો માનસિક સંયમ જોઈએ એટલો બીજા કશામાં નહીં જોઈતો હોય. જાતજાતના પ્રલોભનો હોવા છતાં ભુખ્યા રહેવા કરતા લોઢાના ચણા ચાવી જવા ય સહેલું હશે. જેમ આદમ અને ઈવને પેલું ફળ ખાવાની ઈશ્વરે મનાઈ કરી હોવા છતાં એમને એ ખાધું એમ જ ઉપવાસમાં ખોરાક પર પ્રતિબંધ મુકાતા ખાવાની ઈચ્છા બળવત્તર બની જાય છે. એવું ન થાય એટલા માટે ઉપવાસીએ ભોજન સમારંભો, હોટલો ,જરુર જણાય તો ઘરનો ય ભોજન સમયે ત્યાગ કરવો હિતાવહ છે. 

ખોંખારો: ઉપવાસ કરીને ઉતારેલું વજન ઉપવાસ પુરા થતાં જ વ્યાજ સહિત જુના સરનામે પાછું આવી જાય છે. 

+ image borrowed from google .

(મુંબઈ સમાચાર- લાડકી-"મરકમરક"૧૮/૦૮/૨૦૧૬)

પત્રમૈત્રી-૨...

......ટેકનોલોજીના આવવાથી આપણે આવા સમુહમાં ઉજવાતા તહેવારોથી કેટલાં વિમુખ થતા જઈએ છીએ,નહીં? અરે, તહેવારની વાત જવા દે આપણે કોઈના મૃત્યુને ય કેટલી યાંત્રિકતાથી RIP કહીને છૂટી પડીએ છીએ! "ગૂગલ તારા ચડતા પાણી" સિન્ડ્રોમમાં આપણે જાણ્યે અજાણ્યે  યંત્રના ગુલામ બની બેઠા.કોઈના ખભે હળવેકથી હાથ મુકીને  આશ્વાસન આપવાનું મહત્વ ય તણાઈ જશે કે શું એવી ભીતિ મને તો લાગવા માંડી છે. મને યાદ છે મારા પપ્પાનાં અવસાન સમયે તું કશું બોલ્યો ન હતો પણ મારા ખભે મુકાયેલા તારા હાથની હૂંફની ભાષા ઉકેલવી મને જરાય અઘરી પડી ન હતી. ......

....read more on ..

http://www.khabarchhe.com/magazine/nostalgic-memories